Χριστίνα Αργυροπούλου, ΞΑΦΝΙΚΑ Η ΘΑΛΑΣΣΑ, Γιώργου Πριμεράκη, μυθιστόρημα, εκδ. Μπαρμπουνάκη, Θεσσαλονίκη, 2021, σελ. 252

    

Το Ξαφνικά η Θάλασσα είναι το δεύτερο μυθιστόρημα του Γιώργου Πριμεράκη, που έχει από μια άποψη και σύνδεση με το πρώτο του μυθιστόρημα, Ο Ουρανός του Οδυσσέα, καθώς προς το τέλος μέσα από μια εξαιρετική πλοκή και περιπέτεια, που κρατάει τον αναγνώστη σε εγρήγορση, ήρωες του πρώτου μυθιστορήματος εξελίσσονται με τη δράση του και σε αυτό, ως διλογία, που είθε να γίνει τριλογία.

   Το μυθιστόρημα αυτό είναι πολυπρόσωπο με μικροϊστορίες που συγκινούν, ανατρέπουν και συγχρόνως περιπλέκονται, καθώς παρεμβαίνουν τα εξωκειμενικά ιστορικά γεγονότα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου με όλα τα συνακόλουθα, σε ένα μικρό χωριό της Μακεδονίας. Είναι τόσο καλά δοσμένα αφηγηματικά, με ανατροπές και αντιστίξεις που ο αναγνώστης ζει τα παθήματα των κειμενικών ηρώων, συμπάσχει και μαθαίνει. Έτσι με εξαιρετικά αφηγηματικά ευρήματα ο συγγραφέας αναπαριστά μια κοινωνία και μια εποχή, μέσα από έναν μεγάλο έρωτα δύο νέων παιδιών, που οι αξίες τους και τα ειλικρινή συναισθήματά τους άντεξαν ακόμα και σε πολύ δύσκολες συνθήκες, απουσίες, φτώχια και αιφνίδιους θανάτους. Ο συγγραφέας σκηνοθετεί τον χώρο, ευρύτερο και στενότερο, εστιάζοντας τον αφηγηματικό του λόγο σε πρόσωπα και καταστάσεις, σε ήθη και έθιμα, σε αξίες στην ελληνική κοινωνία του χωριού, όπου εντάσσει, με φυσικό τρόπο, τους κύριους και δευτερεύοντες ήρωές τους και τη δράση τους.

    Αρχίζει in media res, από το μέσον, από ένα δυσάρεστο επεισόδιο που συντάραξε το χωριό και με αναδρομές στο παρελθόν μάς δίνει τις μικροϊστορίες των ηρώων του με πολύ πετυχημένο και εναργή τρόπο. Τα εξωκειμενικά συμφραζόμενα λειτουργούν οργανικά στην όλη δράση, καθώς γίνεται λόγος για το 1944, το Φθινόπωρο, τότε που οι ταγματασφαλίτες, με πρόφαση μια καταγγελία έκαψαν το καφενείο του χωριού την ώρα που δρούσε μια θεατρική ομάδα ηθοποιών, κοινώς μπουλούκι, που σατίριζαν τους νικημένους Ιταλούς στα Αλβανικά βουνά. Το καφενείο ήταν γεμάτο, εκεί ήταν και ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, ο Νάσος, παλικάρι τότε και ερωτευμένος με την κόρη του καφετζή Χαραυγή, που τραγουδούσε υπέροχα και περίμενε να την δει στην αυτοσχέδια σκηνή. Πάνω στο γλέντι τούς βρήκε το κακό. Ο συγγραφέας με περιγραφική αφήγηση μας μεταφέρει όλο κλίμα και τη σύγχυση, την αγωνία του Νάσου για τη Χρυσαυγή, που την άρπαξε από τη σκηνή και την έσωσε. Αντίθετα, ο πατέρας της, ο κυρ- Φώτης, βοηθούσε να βγουν έξω όλοι οι συγχωριανοί του από το καφενείο και δεν πρόφθασε ο ίδιος ως τελευταίος να σωθεί, που η φωτιά τον κύκλωσε και τον απανθράκωσε (τραγικό γεγονός και ανατροπή της κατάστασης). Ο κυρ-Φώτης λειτούργησε ως καλός καραβοκύρης, με ήθος και υπευθυνότητα. Εδώ, ο συγγραφέας με αναδρομή στο παρελθόν και προέκταση του χρόνου παρουσιάζει τη μικροϊστορία του Νάσου Ηλιόπουλου, το πώς πλέχτηκε το ειδύλλιο με τη Χρυσαυγή, τις καντάδες και τα εγκιβωτισμένα τραγούδια της εποχής, που δίνουν πολυφωνία στο μυθιστόρημα, όπως και το γλωσσικό ιδίωμα δύο ντόπιων που έπαιζαν χαρτιά. Ακόμα στο έργο δημιουργείται και αντρικός ανταγωνισμός για τα μάτια της Χρυσαυγή, καθώς τη γλυκοκοιτάζει- πέρα από τον Νάσο- και ένας συντοπίτης τους, ο Διαμαντής, που ήταν χαφιές στην Κατοχή. Η αφήγηση εστιάζει και στην οικογένεια και τους γονείς του κυρ-Φώτη Κυρατζή, που ο πατέρας του ήταν αγωγιάτης στη Δυτική Μακεδονία. Ηθογραφείται μέσα από σχόλια και η υπάκουη γυναίκα του καφετζή, η κυρά Τασία, σε αντίστιξη με τον ευέξαπτο σύζυγό της, δίνονται πληροφορίες για τον Ασημάκη, αδελφό της Χρυσαυγής που επιστρέφοντας από το μέτωπο έγινε μέλος της εθνικιστικής ΠΑΟ (Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση), οι οποίοι κυνηγούσαν τους κομμουνιστές στο πλευρό των οποίων βρέθηκε, όπως θα δούμε στη συνέχεια, ο Νάσος. Η Χρυσαυγή παρουσιάζεται πολύ όμορφη από μικρή, την ομορφιά της ο συγγραφέας, συνομιλώντας και γονιμοποιώντας τη δημοτική μας ποίηση (νύχτα την έλουζε και τη χτένιζε), την παρουσιάζει μοναδική, γι’ αυτό η μάνα της δεν την άφηνε να βγει από το σπίτι.  Αφού παρουσιάζονται αρκετά πρόσωπα, που χρειάζονται στην εξέλιξη της αφήγησης, ο συγγραφέας μας συνδέει πάλι με το γεγονός της φωτιάς, την αγριότητα των ταγματασφαλιτών του διπλανού χωριού, της Περαχώρας, που αναζητούσαν από ψεύτικη διαβολή να τιμωρήσουν τον Νάσο. Αυτός, όμως, τους ξέφυγε με τη Χρυσαυγή, την οποία άφησε στη μάνα του και έφυγε κρυφά τη νύχτα στα χωράφια, αφού πήρε μαζί του λίγα ρούχα και τα μερικά καρούλια της ραπτικής του, που προοικονομούν μελλοντικές εξελίξεις. Μετά από αγωνιώδες τρέξιμο, βρήκε καταφύγιο στο καλύβι του αδελφού του Φιλώτα ως πρώτη λύση σωτηρίας.

   Με άμεσο και φυσικό τρόπο η αφήγηση εστιάζει τώρα στην οικογένεια του Νάσου, στους γονείς και τα αδέλφια του, στα παιδικά του χρόνια, στο πώς έγινε ράφτης και πώς από μικρός είχε ερωτευτεί τη Χρυσαυγή. Όμως ήρθε ο πόλεμος και ο Νάσος βρέθηκε στο μέτωπο, μόλις 18 ετών, ήρθε η Κατοχή, στη συνέχεια έπιασε πάλι το βελόνι, αλλά και πάλι οι καιροί σκοτεινιάζουν, καθώς άρχισαν οι οργανώσεις στο ΕΑΜ και το ΕΔΕΣ. Ακολουθούν η συνομιλία του Νάσου στο καλύβι με τον αδελφό του Φιλώτα, η αναδιήγηση των γεγονότων, η αγωνία, οι νέες πληροφορίες, καθώς οι Γερμανοί με προδοσία των Περαχωριτών εθνικιστών και συνεργατών τους έστησαν κρεμάλες στο χωριό. Ανάμεσα στους άλλους θανάτωσαν και ένα αθώο παιδί, τον μικρό αδελφό του Νάσου, τον Στέργιο, σε αντίποινα. Δίνονται αγωνιωδώς τα δραματικά γεγονότα του χωριού, όπου εμπλέκεται και η ευρύτερη ιστορία με τους κατακτητές Γερμανούς και τη δράση τους. Αποδίδεται πολύ ζωντανά η ψυχολογική κατάσταση του Νάσου για την απώλεια του αδελφού του, οι περιγραφές αποδίδουν το κλίμα της εποχής. Για να σωθεί ο Νάσος πρέπει να περάσει το ποτάμι που χωρίζει του αντάρτες από τους άλλους. Το πέρασμα του δέλτα των τριών ποταμών (Αξιού, Λουδία, Αλιάκμονα) δεν είναι εύκολο, αλλά φοβούμενοι οι ντόπιοι κανένας δεν δέχεται με τη βάρκα του να τον περάσει απέναντι. Συγκλονίζουν οι λεπτομέρειες για το πέρασμα του ποταμού, οι δυσκολίες και η αγωνία του ήρωα να βρει τρόπο να περάσει το ποτάμι-σωτηρία του. Το εύρημά του να περάσει ως άλλος Οδυσσέας με μια αυτοσχέδια σανίδα το ποτάμι, οι περιγραφές της φύσης το βράδυ και το ξημέρωμα είναι εκπληκτικές. Και μόλις λίγο συνέρχεται οι σκέψεις του ταξιδεύουν σε εκείνη την παιδική του αγάπη, στη Χρυσαυγή. Μετά από πολλά ευρήματα και απρόοπτα, από νέα επεισόδια, όπως το δάγκωμα λύκου την ώρα που είδε στο πουθενά λίγο φως σε ένα αγροτικό σπιτάκι, όπου και σώζεται από την οικογένεια Κάβουρα, που τον μετέφερε ένας άγνωστός του άντρας λιπόθυμο και που πρόσφερε βοήθεια για την ανάρρωσή του, εδώ η όλη σκηνοθεσία του χώρου και της σωτηρίας παραπέμπει στο παραμυθικό στοιχείο. Συμπληρωματικά, δίνονται στοιχεία και για τα άλλα αδέρφια του Νάσου και για τον πόνο της μάνας του, της κυρά-Βαγγελιώς, που κλαίει για τον απαγχονισμένο γιο της και για τον διωκώμενο Νάσο, με εικόνες που φέρνει στο νου του από το παρελθόν.

    Η οικογένεια του Αλέκου Κάβουρα, της Μαρίνας και της κόρης τους Ευγενίας του δίνουν τις πρώτες βοήθειες για το τραύμα και φιλοξενία. Ο φόβος κάνει την οικογένεια να του αναγγείλουν ότι μόλις συνέρθει θα πρέπει να φύγει μη μαθευτεί κάτι και κυνηγηθεί η οικογένεια (σκηνικό αγωνίας). Η επινόηση των ονείρων τον φέρνει κοντά πότε στην οικογένειά του πότε στη Χρυσαυγή, όπου η ανάμνηση λειτουργεί λυτρωτικά με μνήμες από γιορτές και ψαρέματα, με τα σχετικά ήθη και έθιμα, από το παρελθόν. Στον ξύπνιο του ο Νάσος ανοίχτηκε στην Ευγενία, της μίλησε για τα βάσανά του και φεύγοντας καταϋποχρεωμένος τους δίνει κλωστές και νήματα και μια ξεχωριστή δαχτυλήθρα με τα δύο φίδια ζωγραφισμένα πάνω, που θα οδηγήσουν τυχαία, χρόνια μετά, στην αναγνώριση των ηρώων (προοικονομία). Έτσι χτίζει με μαεστρία τον μυθιστορηματικό του κόσμο ο συγγραφέας και  κρατάει σε συνεχή αγωνία τον αναγνώστη του από γεγονότα απρόοπτα, από αλλαγές καταστάσεων, από όλα όσα είχε η ζωή τότε, σε εκείνα τα πέτρινα χρόνια. Ο παντογνώστης αφηγητής στο κεφάλαιο προς το αντάρτικο μας περιγράφει πορείες, ατυχίες, πληροφορίες για το πώς θα φτάσει εκεί στη Ρητίνη. Αυτές τις του έδωσε ο καπετάν Χλωρός υπεύθυνος της περιοχής στο εφεδρικό των ανταρτών, όπως: «θα περπατήσεις μόνος σου μέχρι τον σταθμό των τρένων του Αιγινίου. Θα περάσεις τις γραμμές και θα συνεχίσεις μέχρι να βρεις τον Κολινδρό. Από εκεί, αφού περάσεις την Καστανιά, θα πας να συναντήσεις το Πεντηκοστό Σύνταγμα στη Ρητίνη» (σελ. 48). Στον δρόμο, βέβαια τον βρήκε ο λύκος και όλα όσα γνωρίζουμε για τη σωτηρία του από τον Αλέκο Κάβουρα. Ο παντογνώστης αφηγητής μάς κάνει κοινωνούς και των πιο μύχιων σκέψεων των ηρώων του, των σχολίων της οικογένειας ότι είναι τίμιο παιδί, αλλά και την ανακούφιση που ένιωσε ο ήρωάς του ο Νάσος όταν φτάνει στο χωριό Μυλοβό της γιαγιάς του Λένκως, η οποία δεν γνωρίζει τι έχει γίνει στο Μεσοπόταμο, το χωριό του γιου της και του εγγονού της Νάσου. Εκεί το περιποιείται η γιαγιά του, θα φάει καλά, θα ξεκουραστεί και με πυξίδα τις οδηγίες του θείου του Θωμά, θα φτάσει στο στρατόπεδο των ανταρτών στο βουνό. Και εδώ με αναδρομή στο παρελθόν φτάνει η αφήγηση ως τη Μικρά Ασία, όπου σκοτώθηκε ο παππούς στη μάχη του Σαγγάριου το 1921, ήταν ο πατέρας του θείου του Θωμά, τσοπάνης εκείνος, όπως και ο Θωμάς. Στο δρόμο προς το βουνό συναντάει τρεις Πόντιους από το «Λουτρόν», που μιλούν τη διάλεκτό τους, αλλά συνεννοούνται και με τους οποίους συνοδοιπορεί για τους αντάρτες. Η πορεία με την πολυφωνία της και τις περιγραφές της φύσης, αλλά και τα τραγούδια-διακείμενα του Νάσου και των Ποντίων ξεκουράζουν τον αναγνώστη (σελ. 69-71).   Ακολουθεί, όμως, και ένα τραγικό γεγονός, καθώς αιφνίδια το τραγούδι διακόπτεται από πυροβολισμό αντάρτη, που πέτυχε τον φίλο τους πριν προφθάσουν να πουν ότι είναι με το μέρος των ανταρτών. Με την αναγνώριση αποκαλύπτεται η άσχημη ψυχική κατάσταση του δράστη, του Ντάφη, που σκότωσε κατά λάθος έναν δικό του ομοϊδεάτη, τον Συμεών, τον οποίο πήρε στην πλάτη για να τον θάψουν στο στρατόπεδο σαν ήρωα. Σταμάτησαν το βράδυ σε μια συστάδα δέντρων και ξαφνικά πριν αποκοιμηθούν είδαν όρθια μια αρκούδα (πλοκή, σελ. 73). Τη σημάδεψε ο Ντάφης, τη σκότωσε και σώθηκαν. Με το ξημέρωμα συνεχίζουν την πορεία τους για τη Ρητίνη, μέσα από λάσπες και δύσκολους δρόμους.

   Ωστόσο φτάνουν στο Πεντηκοστό Σύνταγμα, όπου η ραφτική έσωσε τους αντάρτες από τα κουρέλια και τον Νάσο από τις περιπολίες. Ο νόστος τού φέρνει εικόνες από το παρελθόν, όπου παρουσιάζει και το σπίτι του, κτίσμα του 1904, θυμάται τις περίφημες λαλαγγίτες, το πώς κάθε χρόνο περιποιούνταν το σπίτι, φτιαγμένο από ξύλα, καλάμια, λάσπη και άχυρα. Ήρθε κοντά με τον Λάζαρο, που ήταν ομοιοπαθείς, καθώς και εκείνος είχε αφήσει πίσω του την αγαπημένη του Μαρία. Ο Νάσος σαν σε όραμα βλέπει τη Χρυσαυγή, που τη σκέπτεται συνέχεια και μάλιστα εκεί που ράβει θέτει στον εαυτό του ερωτήματα στοχασμού, για το αν υπάρχει κάτι πέρα απ’ το φεγγάρι, αν υπάρχει Θεός, πότε έγινε το Σύμπαν και άλλα σχετικά σκεφτόταν κάθε φορά που κοιτούσε τον ουρανό. Τη ρουτίνα του βουνού τάραξε η είδηση ότι φέρνουν αιχμαλώτους ταγματασφαλίτες, ανάμεσά τους ήταν ο Ασημάκης, ο αδελφός της Χρυσαυγής, και ο Μάνθος, ο αδελφός του Θεμιστοκλή του Πόντιου.  Τους κρέμασαν, όπως εκείνοι είχαν κρεμάσει τον αδελφό του Στέργιο. Μίση και πάθη του εμφυλίου περισσεύουν, όπου ο Θεμιστοκλής τουφεκίζει εκεί και τον ταγματασφαλίτη αδελφό του Μάνθο και το σχόλιο του συγγραφέα κλείνει και αυτό το έντονο σε δράση κεφάλαιο, π.χ. «Έπεσε βαριά σιωπή, βαριά σαν σιδερένια πόρτα […]. Τους έστησαν έναν έναν στο δέντρο και τους εκτέλεσαν. […]. Ο Θεμιστοκλής θα τους έδινε τη χαριστική βολή! Τι παραφροσύνη κι αυτή! Να σκοτώνονται μεταξύ τους αδέρφια!» (σελ. 84).

  Στο επόμενο κεφάλαιο, με χρονολογία χειμώνας του 1945, ο Νάσος επιστρέφει στο σπίτι του αγνώριστος. Πλένεται, ξεψειριάζεται και αφηγείται τα σχετικά με το βουνό, η μάνα του είναι μες τη χαρά. Ο Διαμαντής, ο συγχωριανός του, περιφρονημένος από όλους για τη συνεργασία του με τους Γερμανούς, του ζητάει συγχώρεση που τον κατέδωσε για ψεύτικη συμμετοχή σε επεισόδιο κατά των Γερμανών, αλλά ο Νάσος δεν τον συγχωράει. Μες στην περιφρόνηση από όλους ο Διαμαντής, ο πρώην προδότης, αυτοκτονεί. Στην αναζήτηση της Χρυσαυγής που έχει φύγει από το χωριό, ο Νάσος θυμάται το εύρημα της κρυμμένης ανάστροφης γραφής τους σε κρυψώνες στο δέντρο της αυλής, όπου βρίσκει σημείωμα της αγαπημένης τους «ΙΨΟΤ», δηλαδή Τόψι, που τον οδηγεί στο χωριό Τόψι και στη συνέχεια στη Θεσσαλονίκη για αναζήτησή της. Στη Θεσσαλονίκη η μάνα του Νάσου γνώριζε από την Κατοχή μια οικογένεια, που είχαν με τον άντρα της τον Οδυσσέα φιλοξενήσει. Εμβόλιμα η αφήγηση παρουσιάζει την περιπέτεια της Χρυσαυγής και της μητέρας της και πώς με τον φόβο των Γερμανών έθαψαν τον πατέρα της και κατέφυγαν αρχικά στο Τόψι και στη συνέχεια στη Θεσσαλονίκη. Η αφήγηση παρουσιάζει την αγωνία του Νάσου, την προετοιμασία, την πορεία τους, το σχόλιο για τις συνέπειες του πολέμου με όσα βλέπουν γύρω τους και την πληροφορία από τη φιλική οικογένεια ότι μια όμορφη κοπέλα «πλένει και απλώνει τα ρούχα του καθηγητή απέναντι» (σελ. 101). Αυτό το αφηγηματικό εύρημα οδηγεί στα ίχνη της Χρυσαυγής. Δίνονται, συναρπαστικά, η συναισθηματική ένταση του Νάσου, η ρομαντική και βαθιά ανθρώπινη συνάντηση των ερωτευμένων παιδιών, οι αφηγήσεις για το παρελθόν τους, οπότε τα νήματα της αφήγησης ενώνονται με τον παρόντα χρόνο, στο 1950. Δίνεται με συναρπαστικές λεπτομέρειες η επιστροφή με τα άλογα και το κάρο στο χωριό του Νάσου των δύο ερωτευμένων και των δύο μητέρων. Βέβαια, ο Νάσος αποκαλύπτει τον θάνατο του Ασημάκη στη μάνα του, που μοιρολογάει και εγκιβωτίζεται το μοιρολόι στο κείμενο. Χαρμολύπη για τη μάνα, καθώς ακολουθούν οι αρραβώνες με όλα τα ήθη και έθιμα στο χωριό. Ο Νάσος στο ραφείο του εργάζεται πολύ, είναι ευτυχισμένος, έχει επιστρέψει στο χωριό ήδη το 1946, μετά την επιστράτευσή του κατά τον Εμφύλιο και τη στράτευσή του για τριάμισι χρόνια, όλα τα αφηγείται στην αγαπημένη του (ο χρόνος της αφήγησης και της ιστορίας). Επιπλέον, δίνεται και η πληροφορία για πολλά μικροεπεισόδια, αλλά και για την ευγνωμοσύνη του Εβραίου της Θεσσαλονίκης, που έδινε στον Νάσο υφάσματα σε καλή τιμή, διότι- πέρα από το αλεύρι που αγόρασε στην Κατοχή από τον Νάσο - του έδωσε επιπλέον και ένα σακούλι φασόλια για τα παιδιά του, κάτι που ο Εβραίος έμπορος δεν το ξέχασε ποτέ (αξίες, σελ. 115-116).

   Η χρυσοχέρα Χρυσαυγή κέντησε τα προικιά της και το 1950 γίνεται ο γάμος της με τον Νάσο, σύμφωνα με όλα τα ήθη και έθιμα, με λεπτομερή περιγραφή όλων, με το γλέντι και τα προικιά και- με συντόμευση του χρόνου- μαθαίνουμε ότι στον χρόνο απόκτησαν το πρώτο τους παιδί, τον Οδυσσέα, που μας συνδέει με το προηγούμενο μυθιστόρημα του συγγραφέα. Στη συνέχεια ο Νάσος παρουσιάζεται ευτυχισμένος και με πολλές δουλειές, όπου μαθαίνει στο ραφείο του ότι οι Γερμανοί είχαν κάψει και το χωριό του Κάβουρα, ο οποίος τον είχε φιλοξενήσει. Έτρεξε να προσφέρει βοήθεια, αναζήτησε τη μικρή Ευγενία σε Παιδούπολη της Θεσσαλονίκης, όπως του είπαν, την οποία- μετά από περιπέτειες και σε μια ασθμαίνουσα αφήγηση, με πολλά απρόοπτα-  βρήκε και την πήρε στο χωριό του σαν παιδί του, ευγνώμων πάντα στην οικογένειά της. Η Ευγενία έγινε νταντά του Οδυσσέα, του τραγουδούσε και τον ηρεμούσε όταν έκλαιγε με τα καρούλια της ραπτικής. Στη συνέχεια την πάντρεψε σε μια ευκατάστατη οικογένεια Ραμπότα σε διπλανό χωριό, καθώς είχε φήμη καλής νοικοκυράς η Ευγενία. Η αφήγηση εστιάζει και στο πώς τακτοποίησε ο Νάσος με τα χρήματα της δουλειάς του και τα αδέλφια του. Βέβαια, ο Γιάννης, που του είχε ανοίξει κουρείο, βρήκε τον θάνατο μέσα στο κουρείο του από έναν αγριάνθρωπο, καθώς υπήρχαν ακόμα απόνερα από τον εμφύλιο στο χωριό του.

    Χωρίς κενά, η αφήγηση στη συνέχεια μας παρουσιάζει και την οικογένεια της παντρεμένης Ευγενίας, τα δυσάρεστα με τον πνιγμό του γιου της, τον πόνο της, τις σπουδές της μιας κόρης της, της Ειρήνης, που έγινε γυναικολόγος, με τη μικροϊστορία της, όπως και της φίλης Μυρτώς που παντρεύτηκε τον Νικήτα, εφηβικό της φλερτ. Μικροϊστορίες πλαισιώνουν την κύρια αφήγηση, με νέα πρόσωπα και ανατροπές, όπως με τη γέννηση της Θεοδώρας/ Δώρας, που ήταν κακομαθημένη και ατίθαση, αλλά όταν με τη φίλη της πήγαν στη Χίο για διακοπές, φοιτήτριες και οι δύο, γνώρισε εκεί τον Τηλέμαχο, που εργαζόταν στο λιμενικό, τον ερωτεύτηκε και τον θαύμαζε για το διασωστικό του έργο με τους μετανάστες και πρόσφυγες.  Έτσι η ατίθαση Δώρα γίνεται μια άλλη Δώρα, η αγάπη τη μαλάκωσε και θα παντρυτεί τον Τηλέμαχο, τον άντρα της ζωής της, και έγινε η πιο καλή κόρη και σύζυγος (μεταστροφή με την αγάπη, μεταβολή στο εναντίον του χαρακτήρα της Δώρας, η δύναμη της αγάπης). Ο Τηλέμαχος μας συνδέει με το πρώτο μυθιστόρημα του συγγραφέα, ο οποίος καλεί τον Οδυσσέα στην Αθήνα για να του πει να ευχάριστα νέα του. Ο Τηλέμαχος, που είναι γιος της Άννας στο προηγούμενο μυθιστόρημα του συγγραφέα, λέει στον Οδυσσέα ότι δεν είναι γιος του, όπως πίστευαν, καθώς από πληροφορία της θείας του βρήκε το ημερολόγιο της Άννας, απ’ όπου έμαθε ότι ο αδελφός της φίλης της, που τη φιλοξενούσε στη Χίο, την είχε  παραπλανήσει ένα βράδυ που βγήκαν μαζί και αν και μεθυσμένη τη βίασε, αφού την άλλη μέρα δεν έδωσε καμία σημασία για την Άννα, η οποία πολύ λυπημένη  φεύγει από το νησί.  Μέσα από το DNA o Τηλέμαχος έμαθε ότι ήταν γιος αυτού του Χιώτη, ο οποίος είχε πεθάνει, οπότε κλείνουν σιγά σιγά όλοι οι αφηγηματικοί κύκλοι με πολλές ανατροπές. Ο Τηλέμαχος διαβεβαιώνει τον Οδυσσέα ότι για εκείνον αυτός ήταν ο πνευματικός του πατέρας, όπως το ήθελε και η μητέρα του η Άννα. Έτσι, η θάλασσα και η Χίος, που έπαιξε άσχημο ρόλο στην Άννα, ένωσε τώρα τον γιο της με τη Δώρα Ραμπότα. Οι νέοι αποφασίζουν να κάμουν τον θρησκευτικό γάμο τους και τη βάφτιση της κόρης τους στο χωριό και μάλιστα ανακοινώνει στον Οδυσσέα ότι θέλει πολύ να είναι ο νονός της μικρής, με τη συμφωνία και της Δώρας, και να της δώσει το όνομα της αγαπημένης φίλης του και μητέρας του Τηλέμαχου, της Άννας.

 Όλα είναι έτοιμα στο χωριό για τον γάμο και τη βάφτιση, ακούγονται  διάλογοι, αφηγήσεις, περιγραφές για τα σχετικά έθιμα, που όλα κάνουν πολύ ελκυστική την αφήγηση. Ξαφνικά ένα τυχαίο γεγονός αποκαλύπτει κάτι από το παρελθόν, καθώς ο νονός Οδυσσέας λίγο πριν το γλέντι σηκώνεται και χωρίς να το καταλάβει σχίζει το παντελόνι του. Η Ευγενία προσφέρεται να το μαντάρει με κλωστές, που κάποτε ο νεαρός πατέρας του Οδυσσέα, ο Νάσος, είχε δώσει στη μητέρα της. Ο Οδυσσέας μόλις είδε εκείνα τα καρούλια και τη δαχτυλήθρα αναγνώρισε τα σύνεργα του πατέρα του, γνώριζε τη σχετική ιστορία και ότι η Ευγενία ήταν η νταντά του και γίνεται μια ενθουσιώδης αναγνώριση, με flash back στο 1944 και το 1951, όταν η Ευγενία νανούριζε με τα καρούλια τον Οδυσσέα ως μωρό. Ο Οδυσσέας από τη συγκίνηση έπαθε εγκεφαλικό και με το όραμα της Άννας ταξίδεψε για τον άλλο κόσμο μέσα στα νερά της θάλασσας που: «τους ένωσαν για πάντα  στον φωτεινό βυθό της αγάπης.» (νέα ανατροπή).

   Συνεπώς, παρατηρούμε ότι ολοκληρώνεται αυτό το μυθιστόρημα με ξάφνιασμα, συνομιλεί με το προηγούμενο Ο ουρανός του Οδυσσέα, δημιουργεί ενδιαφέρον στους αναγνώστες μέσα από πολλές ανατροπές και απρόοπτα, έχει ένα κειμενικό σύμπαν πολυπρόσωπο, αληθοφανές και τα ιστορικά γεγονότα δεν αποτελούν απλά ένα εξωτερικό πλαίσιο, αλλά συμβάλλουν στην πλοκή, καθώς διασταυρώνονται με τη δράση των κειμενικών ηρώων και να καθορίζουν τις ζωές των ηρώων. Είναι ολοφάνερο ότι ο Γιώργος Πριμεράκης, ο συγγραφέας, μάς έδωσε ένα καλοδουλεμένο μυθιστόρημα, με τα σκοτεινά και τα φωτεινά στοιχεία της ζωής, διότι έτσι είναι η πραγματική ζωή: απρόβλεπτη, με ανθρώπους να γεννιούνται και να πεθαίνουν, με ανθρώπους να χάνουν την επικοινωνία μεταξύ τους από διάφορες συνθήκες ζωής, με ανθρώπους παραδείγματα και αντιπαραδείγματα, με ήθη και έθιμα, με αξίες, οικογενειακές και εθνικές, με εργατικούς ανθρώπους, μάρτυρες μιας δύσκολης ζωής και εποχής.

  Άρα, στο έργο αυτό βιώματα και μυθοπλασία συνεχώς εξελίσσονται σε μια δυναμική αφήγηση, που ανοίγει και κλείνει κύκλους. Η γλώσσα είναι ρέουσα, που εμπλουτίζεται με γλωσσικά ιδιώματα, που συγκροτούν την πολυφωνία της αφήγησης και αναδεικνύουν τον πλούτο και τον δυναμισμό της ελληνικής γλώσσας. Η εκδοτική παρουσίαση του βιβλίου είναι ελκυστική και αισιόδοξη με όλο αυτό το μπλε της θάλασσάς μας.

   Αγαπητέ φίλε, σου αξίζουν πολλά συγχαρητήρια, είσαι ένας συγγραφέας των ανατροπών και μιας αφήγησης που δεν κουράζει τον αναγνώστη με υπερβολικές λεπτομέρειες, αλλά όλα κινούνται στο μέτρο που είναι απαραίτητα και δένουν καλά με τον κόσμο του κειμένου που αναπαρίσταται, δηλαδή συνυπάρχουν με ισορροπία όλα εκείνα που συγκροτούν ένα πολύ καλό και ελκυστικό μυθιστόρημα.

 

Επίτιμη Σύμβουλος του Π.Ι., συγγραφέας

 Γλυφάδα, Ιούνιος 2021