ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΖΙΑΣ, ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΙ ΑΙΩΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΞΩ;, Εκδόσεις Περισπωμένη, Αθήνα 2025

 

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΙ ΑΙΩΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΞΩ;

ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΑ

 

Ήλιε χρυσέ, πύρινε, Καταστατικέ

Ήρθες, είδες, γκρέμισες, νίκησες!

 

Είδα φυλές και έθνη με το σημάδι του Ιούδα

Κομπάρσους πλήθος με λόγχες αργυρές

Εμπόρους να πουλάνε καρμανιόλες

Είδα την Ιερουσαλήμ να κρύβεται

πίσω από τους κρεμασμένους

Είδα τον Λάζαρο μανιακό με ένα φτυάρι

 

Κι οι τρόφιμοι του Ασύλου Σαραντόν

με όλους τους πεθαμένους, ξαναπεθαμένοι

Ο ουρανός Σαρλότ Κορντέ, ο ουρανός

μας καταδιώκει

μες στη σιγαλιά των τάφων

Και μια ανθρωπόμορφη μαϊμού την αλυσίδα της

βροντάει σε ξόδι κολασμένων

Τι επικήδειες τιμές κι ατιμασμένων πάθη

 

Όταν προβάλει η αυγή κροκάτη

κι οι παλιοί Κορδελιέροι ξαναμοιράσουν τα χαρτιά

Ελευθερία – Ισότητα – Αδελφοσύνη

 

….βαθιά να μπαίνει το μαχαίρι και να δείχνει

ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΑ!

 

                                                        Απρίλιος 2023

 

ΤΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ

ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΟΥ ΤΡΑΒΗΓΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΨΗΛΗΣ ΣΚΑΛΑΣ
x

 

Καστέλι του Μωριά και κάστρο

του Καράμπαμπα για χαμηλώστε λίγο

 

Κι όπως ανέβαινα με το κερί στο στόμα

τη σκάλα των θαυμάτων

τραβάνε τα σχοινιά ευυπόληπτοι

φιλήσυχοι αστοί

μελανοχίτωνες, γιάνκηδες

και πέφτω

σαν το Δανιήλ στο λάκκο των λεόντων

 

Τους γραμματείς και

φαρισαίους να φοβάσαι, ω ψυχή μου…

 

Ξάφνου με πιάνει ο σεβντάς, τινάζομαι

Εγώ στις λάσπες, λέω, δεν πατώ, μήτε

βορρά θα γίνω των θεριών

Παρά μονάχα την ψηλή σκάλα

θα ανεβαίνω

αγέρωχος, ευθυτενής

με τα κουδούνια και το ξυράφι των τρελών

 

Τους γραμματείς και

φαρισαίους να φοβάσαι, ω ψυχή μου…

 

Πάνω από των ανθρώπων

τον εξευτελισμό και την μικρότητα

Τι λάμπει, τι βροντά στο αστροφώτιστο κενό

και το σπαθί σηκώνει

Ένα βουβό «ΑΦΕΣ ΑΥΤΟΙΣ» μας στεφανώνει.

 

ΠΟΥ ΠΑΝΕ ΤΑ LADA ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΠΕΘΑΝΟΥΝ;

 

Πωλούνται τύρφης υλικά

Oι λάμπες του Ίλιτς, ο Τύμβος του Τσάρου

Άγγελοι χωρίς φτερά, μολυβένιοι στρατιώτες

Τα μαύρα μάτια στο Γενί Καλέ

κι η δόξα του αντάρτικου στο Κερτς

 

Πωλούνται τύρφης υλικά

κρινάκια για τον άλλο κόσμο

κεριά σε μαύρο φόντο, ένα ψυχοσάββατο

που μνημονεύει άπιστες Καρένινες

 

Γεννηθήκαμε σαν ασκιά στην παγωνιά

Πού είναι ο χρυσός και ο άργυρος;

Πού είναι των υπηρετών το πλήθος και ο θόρυβος;

 

Όλη η ζωή συνοπτικά και σε προσφορά

Σκόνη, τέφρα, σκιά χωρίς

μορφή, χωρίς θρίαμβο, χωρίς πάθος

 

Θρηνώ και κλαίω και ρωτώ:

— Πού πάνε, Κύριε, τα Lada για να μην πεθάνουν;

 

 

Ο ΕΡΗΜΟΚΑΜΠΟΣ

 

                                                                                — Αντίο Φραγκοράφτη μου

                                                                               — Αντίο Χνούδι μου

                                                                                 ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΕΧΑΪΔΗΣ

 

Είναι στο πιάτο του Καρυωτάκη η καρδιά

Και στο τραπέζι του μαύρου πετεινού το κεφάλι

Κακορίζικε άνθρωπε

                    Σε εποχή γερασμένη

 

Τυφλός λαός, τυφλός σαν νυχτερίδα

Χαύνωση ουρλιάζει, με χαύνωση κοιμάται

και ξημερώνει σκουντουφλώντας

ανίδεος και ακαμάτης

σαν γελωτοποιός στον Άδη

 

Κακορίζικε άνθρωπε

                   Σε εποχή γερασμένη

Οι μέρες μας περνούν γεμάτες πάτρωνες και ανία

 

Σε ποιά πατρίδα, σε ποιό χώμα, σε ποιόν χρόνο

σε ποιά μνήμη, φωνή θα βγάλεις;

Γυμνός και μόνος στο βασίλειο της Ανάγκης              

Δούλος στρατώνος

Μοίρα σου η Δημοκρατία της πλάνης και του Μαμωνά

 

 — Αχ, Φραγκοράφτη, αχ, Χνούδι μου,

μας έφαγε ο ερημόκαμπος!

Ο Γιώργος Κοζίας γεννήθηκε στην Πάτρα. Σπούδασε βιβλιοθηκονομία και Ευρωπαϊκό Πολιτισμό. Εργάστηκε στον χώρο του ημερησίου και περιοδικού Τύπου. Πρωτοδημοσίευσε στα περιοδικά “Το Δέντρο” και  “Ευθύνη” το 1983. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: Ζωολογικός κήπος (Στιγμή, 1989). Ο μάρτυρας που δεν υπήρξε {Στιγμή, 1995). Πεδίον ρίψεων (Στιγμή 2001) Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες (Στιγμή, 2007). 41ος Παράλληλος (Στιγμή, 2012), Πολεμώντας υπό σκιάν… Ελεγεία και σάτιρες (Περισπωμένη, 2017). Εξάγγελος (Περισπωμένη, 2021),  Τι αιώνα κάνει έξω; (Περισπωμένη, 2025). Ποιήματα του έχουν μεταφραστεί και ανθολογηθεί στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, ιταλικά, πολωνικά και αραβικά. Το έργο του παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών «Ποίηση και Μουσική» Ιανουάριος 2009 και στο Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας “Ας μην μας καταβροχθίσουν οι κοριοί” 2013.

Επίσης ποιήματα του έχει μελοποιήσει ο Θάνος Μικρούτσικος. Έργα για φλάουτο (WORKS FOR FLUTE) IVONA GLINKA, αφήγηση Δημήτρης Παπανικολάου – Legend Classics, 2007 και Πέντε κείμενα μετά μουσικής. Η γη τσακισμένο καράβι, ποίηση Γιώργος  Κοζίας, William Blake, Αγγελική Καθαρίου-Νέλλη Σεμιτέκολο. Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες (Γαβριηλίδης 2013).

 

 

Yannis I. Papás DESERTORES DEL TIEMPO Traducción José Antonio Moreno Jurado

Yannis I. Pappás DESERTORES DEL TIEMPO

Una gran antología de poemas de Yannis Ι. Pappas traducidos por el excelente neogriego José Antonio Moreno Jurado

https://www.academia.edu/123820766/Desertores_del_tiempo_3_?email_work_card=title

Έντσο Λαμάρτορα, Χαμένη Αγάπη, ποιήματα 2011-2022, εκδόσεις 24 γράμματα

Μετάφραση: Γιάννης Η. Παππάς, Μαρία Χατζηκυριακίδου

Τα ποιήματα της συλλογής Χαμένη αγάπη αποτελούν έναν τραγικό αναστοχασμό πάνω στην αναπόφευκτη εμπειρία της απώλειας των σχέσεων, του νοήματος, της επιθυμίας. Στους μονολόγους της συλλογής, μορφές της ελληνικής μυθολογίας (Ευρυδίκη, Λήδα, Χρυσόθεμις) αλλά και πρόσωπα από την οικογενειακή ιστορία του συγγραφέα δανείζουν τη φωνή τους προκειμένου να εκφράσουν εκείνο «το αίσθημα της απώλειας που μας περιβάλλει, μας διαπερνά, όπως η ομίχλη στο σκοτάδι ενός δάσους». Με έντονο συγκινησιακό φορτίο και εικόνες που αναδύονται από έναν κόσμο που μοιάζει χθόνιος και εσωτερικός, οι «φωνές» της συλλογής Χαμένη αγάπη μιλούν για μια ζωή που θα μπορούσε να υπάρξει αλλά δεν υπήρξε ποτέ, αφήνοντας στην ποίηση, με την υπαινικτική και συγκινησιακή της μορφή, τη δυνατότητα να παρηγορήσει και να μην επιτρέψει τη λήθη.  

Αποσπάσματα

Ευρυδίκη

(Κενό, φως αβέβαιο. Ένα κοιμητήριο ίσως. Η Ευρυδίκη απευθύνεται στον Ορφέα που μένει σιωπηλός για να την ακούσει:)

Έλα, μπες, κάθισε,
είναι τόσο ωραίο να σε ξαναβλέπω εδώ, σε αυτό το σπίτι από τσιμέντο
βυθισμένο στη σιωπή, στο λυκόφως, στο πράσινο.
Είναι η πρώτη φορά που έρχεσαι να με βρεις κι είμαι συγκινημένη.
Το ξέρω, βιάζεσαι να με πας πάνω, στη ζωή,
αλλά εγώ θέλω να σου μιλήσω πριν, κι ύστερα δεν υπάρχει λόγος βιασύνης.
Εδώ, ανάμεσα στους νεκρούς, ο χρόνος έχει το αργό βήμα της αναμονής,
εκείνος ο χρόνος που όλοι έχουμε νιώσει
όταν ερωτευτήκαμε ή όταν προσευχόμαστε.
Κάτσε λοιπόν, σε νιώθω ακόμα σφιγμένο,
σαν να δυσκολεύεσαι να παραδοθείς στο άγνωστο.

Ξέρεις, όταν με κυνήγησε ο Αρισταίος, συνειδητοποίησα
ότι η ζωή μου είχε αλλάξει.
Μέχρι τότε ήμουν ένα κορίτσι.
Χανόμουν στα δάση θαυμάζοντας την ομορφιά των λουλουδιών,
μιλούσα στα δέντρα, παίζοντας κρυφτό με τα ελάφια.
Μου άρεσε να ζωγραφίζω νούφαρα, να φωτογραφίζω τις αγριόγατες
ή τα χρώματα του χιονιού.
Ανυπομονούσα να σε συναντήσω για να με φιλήσεις.
Έκλεινα τα μάτια μου και με έπιανε ένα ρίγος,
αν κάποιος μου είχε πει ότι θα μπορούσα να πεθάνω
γι’ αυτή την αγάπη θα φώναζα ναι,
δεν ήθελα τίποτα περισσότερο από το να παραμείνω σε αυτό το παραλήρημα∙
ήμουν ελεύθερη να αγαπώ και να μεταμορφώνομαι. Κι εσύ ήσουν ο ιδανικός
σύντροφος,
το όνειρο μιας ζωής που δεν θα αναλωνόταν στα συνηθισμένα.
Ήσουν απλά ο έρωτας,
η πνοή που διασχίζει τα ρήγματα του κόσμου και τα ενώνει.
η συνεύρεση με τον Αρισταίο με πλήγωσε, αναγκάζοντάς με να μείνω μισή,
με καθήλωσε στο ρόλο της γυναίκας, της ενήλικης, της νύφης.
Δεν ήταν το φίδι -το καημένο, ήταν ένα παιχνίδι-
που με σκότωσε
αλλά η προοπτική της κανονικότητας -όπως την εννοεί ο καθένας-,
να ζήσω τη ζωή για κάτι, για κάποιον, αλλά για έναν μόνο∙
μου σκότωσε την ανάγκη για έλεγχο, για κατοχή, για την ολότητα
που η κανονική ζωή (αυτή των ζωντανών) επιφέρει∙
ήθελα να βρίσκομαι στον κόσμο χωρίς ορισμό, εγώ∙
ήθελα να χαίρομαι για τους άλλους και με τους άλλους, με όλους τους άλλους.
Εάν είχα παραμείνει ζωντανή, μαζί σου ή με τον Αρισταίο, θα είχα μεταμορφωθεί
σε μια θεά, που θα με λάτρευαν και θα με γιόρταζαν,
αλλά θα ήμουν νεκρή ψυχικά νεκρή, ακρωτηριασμένη.
Ευτυχώς, η Περσεφόνη με λυπήθηκε.
Εκείνη γνωρίζει τους διαχωρισμούς και τους απορρίπτει,
εκείνη ξέρει τι σημαίνει να είσαι αναγκασμένος να μεταβαίνεις
από τη μια μεριά στην άλλη.
Μου έστειλε τον θάνατο για να με σώσει,
μου έστειλε τον θάνατό της για να σώσει την αγάπη για σένα, Ορφέα.
Ακόμα κι αυτό.

....................................................................................................

ΗΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

(Άδειο δωμάτιο, με κόντρα φωτισμό. Ένα μεγάλο παράθυρο μέσα από το οποίο ακούγεται η φασαρία από τον μικρό δρόμο. Ο πρωταγωνιστής αρχίζει να μιλάει σε μια ανύπαρκτη γυναίκα, ίσως την Αντιγόνη:)

Πέρασε, κάθισε. Είναι ευτύχημα που σε έχουμε εδώ.
Ποτέ δεν ασχολήθηκες μαζί μου. Ποτέ δεν ήρθες να με δεις.
Πάντα σε συγκρατούσε μια πιο πιεστική αγωνία:
μια μητέρα, ένας αδελφός, το σπίτι, η γάτα, η κόρη σου.
Κάθε φορά κάποιος που έπρεπε να φροντίσεις,
κάθε φορά ήταν αδύνατο να μείνεις λίγο μαζί μου,
λες και η αρρώστια και η θυσία -όχι η αγάπη, όχι η ευχαρίστηση-
ήταν η φυσική, διεκδικήσιμη κατάστασή σου,
με βάση την οποία μετράς αποστάσεις, καθορίζεις επείγοντα περιστατικά,
αναβάλεις συναντήσεις ή συγκρούσεις.
Δεν παραπονιέμαι γι' αυτό, όχι πια τουλάχιστον.
Έτσι ήταν. Έφευγες για το σούπερ μάρκετ, το αξιοπρεπές σου σπίτι,
και εγώ παρέμεινα στον αέρα εκείνη την εποχή, ένα είδος μοναχικού Πινόκιο
ναυαγός στην κοιλιά μιας φάλαινας από την οποία
δεν έμπαινε και δεν έβγαινε κανείς:
κάποιος έμενε στον καναπέ μπροστά στην τηλεόραση,
πλέκοντας ακόμα ένα χιλιόμετρο μάλλινης εσάρπας
για να προστατευτούμε από ένα αδιανόητο κρύο∙
κάποιος άλλος περίμενε να επισκευάσει ένα σπασμένο βάζο,
ένα από εκείνα που ήταν θαμμένα στην άκρη των αμπελιών, θυμάσαι;
(είχαμε μια ολόκληρη συλλογή)
–μερικές φορές μια μπαλιά έσπαγε ένα,
και έπρεπε να το επισκευάσουμε, φροντίζοντας να μη φαίνεται το σπάσιμο,
ώστε κανείς να μη το καταλάβει–.
Ο πατέρας μας μάς έλεγε συνέχεια ότι θα γυρίσεις αργά,
ότι ήταν ανώφελο να κάνουμε καπρίτσια.
Καθώς περνούσαν οι ώρες, ένα παράξενο συναίσθημα με κυρίευσε
της αχρηστίας, της αποθάρρυνσης.
Στη συνέχεια, η αναμονή έγινε ανυπομονησία∙
Η ελπίδα να βγούμε από αυτή την κοιλιά χάθηκε
μέσα στην αγωνία να μην βρεθούμε.

----------------------

Ο Έντσο Λαμάρτορα γεννήθηκε στη Νάπολη το 1968. Σπούδασε ψυχιατρική και ψυχανάλυση. Από το 2002 έως το 2009 διηύθυνε το περιοδικό Τεχνών, Πολιτισμών και Σκέψης «Passages» (Εκδοτικός Οίκος Crocetti).
    Με τον εκδοτικό οίκο Crocetti έχει εκδώσει τις συλλογές ποιημάτων Nel corpo tuo rimorso (2002), La dimensione della perdita (2016) και Prima parola (προς έκδοση, 2026). Έχει επίσης εκδώσει τις συλλογές ποιημάτων It was (Εκδοτικός οίκος La vita felice, 2017), Disamore (Εκδοτικός οίκος La vita felice, 2018), Attendersi di là (Εκδοτικός οίκος La Bussola, 2022), Rosso. Interludio (Εκδοτικός οίκος Raffaelli, 2022).
    Δύο ποιητικά του έργα μεταφράστηκαν στις ΗΠΑ από τον Michael Palma: The autumn of love (Gradiva publications, 2018) και The dimension of loss (Fomite Press, 2024). Η γερμανική μετάφραση του βιβλίου La dimensione della perdita πραγματοποιήθηκε από το Hans Raimund και εκδόθηκε με τον τίτλο Das Aussmass der Verlusts (Pen Locker, 2022).
    Μία ανθολογία ποιημάτων του μεταφράστηκε και στην Ισπανία με τον τίτλο Después de las heridas, AversoPoesia, 2025.
    Ο ίδιος έχει μεταφράσει τα ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου Αίας και Η επιστροφή της Ιφιγένειας από τη συλλογή Τέταρτη Διάσταση (περιοδικό «Passages», τεύχη 3/2013, 4/2013 και 5/2013). Έχει μεταφράσει την ανθολογία ποιημάτων Memoria del presente του Dominique Grandmont (Mar dei Sargassi, 2026) και La confessione di Arthur Adamov (Mar dei sargassi, 2025).
    Το 2024 ίδρυσε, και διευθύνει ως τώρα, το «cultradio», το πρώτο διαδικτυακό ραδιόφωνο που ασχολείται με την ποίηση και τη μουσική www.cultradio.org
    Το 2025 διεύθυνε το Φεστιβάλ ποίησης της πόλης Άσκολι Σατριάνο.

Νικολέττα Κατσιδήμα – Λάγιου Άννα Γρίβα, Η Χαμένη Θεά (Εκδόσεις Μελάνι 2023)

 

Το υλικό σώμα της λέξης αλλάζει σύσταση, αποκτά άλλη μάζα, όταν στοιχειοθετεί αλληγορία, υπακούοντας σε μια νοητική αλχημεία μετουσίωσης κι εξαϋλώνεται μέσω της πύκνωσης –όσο οξύμωρο κι αν ακούγεται αυτό. Μια πλατωνικού τύπου οντολογία πηγάζει από τη «θεολογία» ακολουθώντας πορεία αντίστροφη: δεν έχει ως αφετηρία τον άνθρωπο και το πεπερασμένο σύμπαν του για  να βρει τον Θεό –κι ελεύθερα μπορεί κανείς εδώ να αναρωτηθεί για το μάταιο του εγχειρήματος– αλλά ξεκινά από το δόγμα (ή ό,τι μας προσφέρεται ως δόγμα) για να φτάσει στο κοινωνικοπολιτικό «γίγνεσθαι».

Τα άχρονα και άχραντα πρόσωπα παραδίδονται στον αποδέκτη όχι ως βυζαντινά, ανέγγιχτα, μέσα στην απόλυτη ιερότητά τους, σύμβολα της νίκης τού ουράνιου επί του κοσμικού, της νίκης του πνεύματος επί της σαρκός, αλλά ως έννοιες αρχαιοελληνικές που είναι φορείς όλων των ανθρωπίνων, σε κάθε ανάσα και κύτταρό τους, κι όχι μόνο σε κείνη την απειροελάχιστη, άμεσα καταργούμενης ως αδυναμίας κι εξυψωτικής τής θυσίας στιγμή του «Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί». Έναν Χριστό κι έναν Ιούδα οικείο, μια Madonna ανθρώπινη, μια Μαγδαληνή θηλυκιά θα συναντήσουμε στην ποιητική συλλογή «Η χαμένη Θεά». Οι πράξεις και οι σκέψεις και οι φόβοι, όλα στα μέτρα τα ανθρώπινα, καθόλου υπερβατικά. Και αυτή είναι μία πιο γνήσια θεολογία καθώς εμπεριέχει και καταφάσκει τον άνθρωπο, αφού θεός είναι αγάπη, τόσο του Άλλου όσο και του μεγάλου αγνώστου, του Εαυτού. Με μνήμη ευρύχωρη, δωρικά πλασμένη από το βίωμα και την παρατήρηση, αποκρυσταλλώνεται στην ποίηση της Άννας Γρίβα η δέσμευση στην ειλημμένη απόφαση που αφορά την αποτύπωση μιας ρέουσας και ταυτόχρονα διαχρονικά ακίνητης στιγμής, προφυλασσόμενης από τη λήθη και τη φθορά μέσω της καταγραφής της.

Η Αριστοτέλεια επαγωγή, που πριμοδοτεί το ειδικό, χάριν της έκτασής του στο γενικό και πανανθρώπινο, ο δρόμος που φωτίζει την ατομική εμπειρία και την εξακτινώνει στη συλλογικότητα, θεραπευτική και ανακουφιστική, η ακινητοποίηση του συμβάντος και η απόπειρα ερμηνείας του ακόμα και στο επίπεδο του υποσυνειδήτου, όλα λειτουργούν ως καφκικές μεταμορφώσεις των υπαρκτών σε σύμβολα με μια αλήθεια αφυπνιστική.

Η ποιητική θεολογία της Γρίβα μετατρέπει το δυσπρόσιτο, όχι μόνο σε κάτι το προσβάσιμο στο βλέμμα, αλλά και σε μία εγγενή δυνατότητα αντίληψης του τι αληθινά κοιτάζουμε όταν στεκόμαστε μπροστά σε ένα κάτοπτρο. Η δύναμη, η γυμνή ομορφιά, η καθαρά ρηματική, χωρίς ρητορισμούς κι επιτήδευση γλώσσα, φωτίζει με τη φυσικότητά της το καθημερινό, το τόσο τελικά αναγνωρίσιμο, κι ανοίγει μονοπάτια αποκρυπτογράφησης των συμβολισμών. Προσφέρει μία διάφανη επιφάνεια, μια απροσποίητη οπτική, στη διαύγεια της οποίας, το ορατό και το αόρατο, το φως και το σκοτάδι, η επαλήθευση και η διάψευση, διαπλέκονται με ίχνη που αφήνει το ένα μέσα στο άλλο, με την αίσθηση εν τέλει της δυϊκότητας στη φύση των πραγμάτων, χωρίς σαφή όρια και περάσματα, χωρίς οριοθετημένα σύνορα, και πολλές φορές και με μία αίσθηση ανατροπής της ταυτότητάς τους.

 

Η ΜΑΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΙΝΟ

 

Το κρίνο ήταν μαύρο.

Ο άγγελος φορούσε μια βαριά πανοπλία.

Αναγγελία πολέμου έμοιαζε ο λόγος του.

Πεδίο της μάχης ο εαυτός της.

Ατένισε από το παράθυρο

την έρημο μακριά να χορεύει

άκουσε στο δρόμο τις φωνές

των γυναικών και τα γέλια τους.

Στις στέγες ανέμιζαν τα καθαρά

τα λευκά σεντόνια.

Διόλου δε σταμάτησε

η ροή των γιγνομένων.

Για λίγο ξέχασε τον άγγελο

που την καλούσε να σταθεί εφ’ ω ετάχθη.

Πού θα τασσόταν εκείνη

δεν είχε σημασία.

Το ήξερε πια πως η μάχη θα μαίνεται

κάτω απ’ τον φλοιό της

κάτω απ’ το δέρμα της

όπως ένα μήλο λαμπρό κατακόκκινο

που το γεύεται το σκουλήκι αργά

το ελάχιστο πλάσμα με την άγνωστη

τη σκοτεινή ομορφιά.

(σελ.9)

 

Μια μάχη που πράγματι μαίνεται υποδόρια, μια πορεία αυτογνωσίας που ακροβατεί συχνά στο χείλος της αβύσσου και που νομοτελειακά σχεδόν οδηγεί σε ένα Μπωντλαίρ ή ένα Ριμπώ. Διώκεται ο ιερός θυμός, διώκεται ο λόγος του έρωτα και της αγάπης, χαρακτηρίζεται ως τρέλα η κατάφαση σε αυτά κι αναδεικνύεται με μια ήπια και ώριμη πραγματικότητα η ισχυρή πεποίθηση πως ύπαρξη σημαίνει οδύνη, γιατί ποτέ δεν αποδέχθηκε ο άνθρωπος τον άνθρωπο, δεν τον ανέβασε στο υψηλότερο βάθρο, δεν εστεφάνωσε με τον υπέρτατο κότινο, αυτόν που η αγάπη χειροτεχνεί και που αναγνωρίζει σε αυτόν τον θρίαμβο της ουσίας μέσα στο όλον, στο αγαθόν.

 

ΘΥΜΩΜΕΝΟΣ ΙΗΣΟΥΣ

 

«Ανάθεμα στους νόμους

και στα ιερά βιβλία

Είναι νεκρό το γράμμα

αν δεν δονείται

από το μέλι της ψυχής

 

Αναζητήστε τώρα

το πρώτο φως των ημερών

Ανοίξτε το βλέμμα σας

στων δέντρων τα κλαδιά

δείτε πώς τρέμουν τα πουλιά/σε κάθε ανάσα».

 

Κι ενώ μιλούσε άπλωνε

τα χέρια στους αιθέρες

και φώναζε πως είναι όλοι

βασιλείς:

οι πόρνες κι οι ζητιάνοι

οι ασκεπείς και οι σαλοί

Κι ένας ένας αποχωρούσαν οι άντρες

και φτύναν και χλευάζαν

την τρέλα του ανθρώπου

ώσπου έμειναν πια

μονάχα τα κορίτσια

να τον κοιτούν

με μάγουλα κόκκινα

καυτά

σαν μόλις πρώτη φορά

να χάρηκε το σώμα τους

έρωτα.

(σελ.20)

 

Και παράλληλα, ανίκητος ο έρωτας, αυτή η Σοφόκλεια ιαχή του θριάμβου του, να διαπερνά τους αιώνες και να ενσαρκώνεται στο πρόσωπο της Μαρίας Μαγδαληνής.

ΜΑΡΙΑ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ

 

Πώς να ήταν τα μάτια σου;

Τα μαλλιά σου που έρρεαν στης ράχης το κύμα

ποιο χρώμα να είχαν;

Γιατί να αγάπησες εκείνον τον ξένο

τον μόνο/τον άπατρι;

Τα κορμιά σας να έσμιξαν;

Οι πνοές σας να έγειραν

η μία επάνω στην άλλη;

Χόρεψες δίχως ρούχα

του στέρνου του

στην απαλή επιφάνεια;

Του χάρισες τα πέπλα

που τύλιγαν

τα ωραία σου στήθη;

Μείνατε απόλυτοι;

Μείνατε φως;

Εκείνο που απλώνεται

σαν φτερούγα στις λύπες του κόσμου;

 

Τώρα εσύ ένα πλάσμα της αιώνιας νιότης

επιστρέφεις γελώντας

καθώς με βοστρύχους

και κοτσίδες που λάμπουν

τα κορίτσια αρπάζονται

απ’ τα πόδια

αυτού που αγαπούν

να ρουφήξουν αχόρταγα

το νερό που γλιστρά

στ’ ακροδάχτυλα

το ελάχιστο εκείνο νερό

του ανίκητου έρωτα.

(σελ.21)

 

Η αρχέγονη ουσία του ελέους λειτουργεί ως κάτι το παράδοξο μέσα στην αυστηρότητα και την απολυτότητα της εποχής, αυτής που μέσα της όλα εγκλωβίζονται στο δίπολο καλού και κακού με τρόπο που δεν επιδέχεται αμφισβήτησης. Δεν είναι στέρεο όμως ένα τέτοιο έδαφος. Επικίνδυνα ολισθηρό και βαλτώδες. Αν ήταν στέρεο δε θα είχε καμιά σωφρονιστική αξία η όποια ποινή, καθώς απόδειξη του «οὐδεὶς ἐκὼν κακός», οι Ερινύες. Χωρίς αυτές δε νοείται ως άνθρωπος ο παραστρατημένος˙ έχει εκπέσει στην κατάσταση του άλογου ή, ίσως πιο σωστά, πάσχει νοητικά χωρίς να μπορεί να αντιληφθεί τον παραλογισμό της ύπαρξής του. Στέκεται εκτός του ανθρώπινου εαυτού του, εξόριστος αυτός που εξορύσσει σκοτάδι και δολοφονεί άνθη και πεταλούδες. Δε σηματοδοτεί φυσικά αυτή η παραδοχή κανενός είδους άφεσης –έχει ευθύνη ο θύτης γιατί ποτέ δεν απώλεσε το δικαίωμα επιλογής μεταξύ του φωτός και του σκότους. Κι ενώ δε συνιστά άφεση, τροφοδοτεί όμως με αίσθημα αγαθό την όποια ανάλγητη αυστηρότητα, την όποια αμετάκλητη ποινή.

 

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΟΥΔΑ

 

Ό,τι κι αν με δίδαξαν για σένα

εγώ θα σ’ αγαπώ.

Αν είχα γιο θα του έδινα το όνομά σου.

Αν είχα εικονοστάσι σ’ εσένα θα έλεγα

τις μύχιες προσευχές μου.

Θα σ’ αγαπώ γιατί ατύχησες

να γεννηθείς σε ξένα μέρη.

Αν είχες γεννηθεί στον τόπο μου

θα ήσουν ήρωας τραγικός

καθρέφτης του ανθρώπου:

δι’ ελέου και φόβου θα περνούσαν

όσοι θα έβλεπαν το βάσανό σου στη σκηνή.

Θα ήσουν εσύ αυτός που μόνος του πορεύεται

μετανιωμένος και τρελός.

Θα έστηνες το ικρίωμα

στη Θήβα ή στο Άργος

και ο Χορός θα έκλαιγε

θρηνώντας τη γενιά σου.

 

Μα εσύ ατύχησες να γεννηθείς

εκεί που το καλό και το κακό

έχουνε σύνορο αδιάβατο.

Αν είχες γεννηθεί στον τόπο μου

θα βρίσκαμε τον τρόπο

–αιώνες πριν–

να σ’ αγκαλιάσει τρυφερά η φύση

εκείνη που πάντοτε φιλιώνει

τα ενάντια όντα.

Αν είχες γεννηθεί στον τόπο μου

–το ξέρω–

ο μύθος θα σ’ είχε ερωτευτεί

θα σ’ είχαν αγαπήσει οι ποιητές

ως σπόρο εύθραυστο

κάποιας χαμένης ευτυχίας.

(σελ.28)

 

Αυτή η παραδοχή που εκπορεύεται από τη συνειδητοποίηση της ευθραυστότητας κι ευαλωτότητας των ανθρωπίνων, είναι μια πράξη καθαρά πολιτική. Με λόγο αλληγορικό, μα τόσο εναργή κι αποκαλυπτικό ταυτόχρονα, η Γρίβα δομεί την κοσμοαντίληψή της και την προσφέρει στον πρόθυμο να την αποδεχτεί με έναν τρόπο που ταξιδεύει με ευκολία ανάμεσα στην υπαρξιακή μοναχικότητα και στο αντιστάθμισμά της: την προσέγγιση του αλλότριου, του ξένου, ως κάποιου που είναι τελικά οικείος, την τόλμη του αγγίγματος, την καταβύθιση σε μια αισθαντικότητα και σε μία όλο σφρίγος καταγγελία της ζοφερής πραγματικότητας. Κι είναι αυτή μια πορεία που προϋποθέτει τη σύγκρουση, μια πορεία με όλα τα ενδεχόμενα παρόντα και ανοιχτά.

Όταν πολιτογραφείται κανείς στη χώρα του κάλλους («ιθαγενής του φεγγαριού/τέκνο του ήλιου» γράφει) μοιραία συνειδητοποιεί «πως είναι ξένος στον κόσμο αυτό/πως δεν ανήκει πουθενά», ως έκπτωτος άγγελος σε κόσμο δαιμόνων. Κι έτσι εξηγεί τη μοναξιά και συμφιλιώνεται μαζί της, αποδεχόμενος αυτήν ως παράσημο.

 

ΙΗΣΟΥΣ ΔΩΔΕΚΑΕΤΗΣ

 

Μόλις τελείωσε τον λόγο του

ποιος είσαι εσύ

του φώναζε το πλήθος

Μα εκείνος τρομαγμένος απ’ τη βοή κι από τον πάταγο

λέξη δεν είπε

Σκέψεις παράξενες του παίρναν το μυαλό:

πως είναι ξένος στον κόσμο αυτό

πως δεν ανήκει πουθενά.

Τότε προσπάθησε να βρει/μια αιτία λογική

των αισθημάτων του:

ίσως τις νύχτες ατενίζοντας τ’ αστέρια

να πόθησε τη χώρα την ανέγγιχτη

τη μακρινή του γαλαξία

και τώρα μόνος άπατρις

έγινε πια ουράνιο σώμα

ιθαγενής του φεγγαριού

τέκνο του ήλιου.

Ήταν μια εξήγηση αυτή

της μοναξιάς του.

 

 

Κι έτσι με βήμα ήσυχο

κατέβηκε τις σκάλες του ναού

ξέροντας πια

πόσο ακέραιο

πόσο ακριβό

να είσαι εξόριστος

στον κόσμο αυτό.

(σελ.14)

 

Οι πειρασμοί βέβαια δεν παραιτούνται, παρ’ όλο που συνθλίβονται συνεχώς απάνω στο ατσάλινο τείχος της ειλημμένης απόφασης και δέσμευσης στον σκοπό. Η μετάβαση, η κοσμογονική αλλαγή, η μεταστοιχείωση έως και του τελευταίου κυττάρου σε καθαρά ανθρώπινο, συνιστά τη θεϊκότητα. Αναγνωρίζει την αδυναμία ως στοιχείο παιδικής ηλικίας, κάνει σπονδές εις μνήμην της, λάδι και κρασί στο προσκέφαλο, αλλά όχι μαντήλι να κρύβει το παιδικό πρόσωπο –που ενίοτε θρηνεί ως ανάμνηση της ευθραυστότητας που έχει δικαίωμα στην αφέλεια και στο λάθος και που δε φέρει ακόμα στους ώμους, ως Άτλας, το βαρύ φορτίο κανενός χρέους. Ανθρώπινος και ο θρήνος, κατανοητός. Κι ως Οδυσσέας ακούει τους πειρασμούς και βγαίνει πιο νικητής, ακριβώς επειδή άκουσε.

 

ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ

 

«Να κάνεις την πέτρα άρτο

και να χορτάσεις»

του έλεγε ο Δαίμων του

Μα εκείνος χωρίς να καταδέχεται

τ’ αυτιά να κλείσει

άκουγε να πέφτουν μέσα του

ψίχουλα ονειρικά

κρασί σαν ποταμός

και λάδι και γάλα και νερό.

Όχι, δεν ήταν της πείνας τα φαντάσματα.

Σπονδές ήταν αυτές

που μαίνονταν στα στήθη του

εις μνήμην του αγοριού

που ξάφνου αισθάνθηκε

εντός του να πεθαίνει.

 

Τώρα θα ήταν πια

ο δαμαστής του εαυτού του

ο κύριος των φωνών

τον Δαίμονα ως άθυρμα θα είχε

στις ώρες της ανίας.

Κι όμως, δεν ήταν εύκολο

να μη θρηνεί

για εκείνο το παιδί

που πέθαινε εντός του.

Θα ήθελε να έστρεφε

πίσω τα χνάρια του

να γίνει πάλι πέντε ετών

τότε που η μάνα του

με τρόμο τον συμβούλευε

να πάψει μπρος τον κόσμο

εκείνα τα επικίνδυνα παιχνίδια:

να μη ζωντανεύει νεκρά πουλιά

να μη χαράζει με τα μάτια του τα νέφη.

 

«Να κάνεις την πέτρα άρτο

και να χορτάσεις»

του έλεγε ο Δαίμων του

κι εκείνος άκουγε

άκουγε μέσα του

των όντων την αρχαία μάχη

καθώς η νύχτα απλωνόταν πια

μες στην έρημο.

(σελ.15)

 

Η στάση αυτή αποτελεί το τέλος μιας πορείας επίπονης. Τέλος κι αφετηρία ταυτόχρονα του καινούριου. Η φαινομενική άνεση της αντίστασης, η στιγμιαία ξαφνική μετάλλαξη, δεν είναι παρά προκάλυμμα ενός αθροίσματος αλλεπάλληλων ηττών ή πολλαπλών θετικών επιλογών, που δε συνοδευόταν όμως ταυτόχρονα και από την αντίστοιχη ηδονή αυτής της επιλογής. Δε φτάνει κανείς εύκολα σε αυτήν την κορυφή, στην αυτονόητη προαίρεση του ηθικού που χλευάζει κι εμπαίζει ως άθυρμα του Δαίμονα. Δεν αντιστέκεται κανείς εύκολα στη φωνή που συμβουλεύει το ασφαλές με μητρική προνοησία και έγνοια. Το έθος για να γίνει ήθος απαιτεί και προϋποθέτει πάλεμα, που θα καταργήσει και θα υπερβεί τη σύμβαση μιας επισφαλούς ευτυχίας.

Πάλεμα που ακροβατεί επικίνδυνα πάνω από την πυρά και αποτολμά τη σύνθεση ενός κόσμου απλού, που απελευθερώνει τα όνειρα και τα απαλλάσσει από το βολικό στίγμα της ανέφικτης πραγματικότητας. Θεϊκότητα είναι το εφικτό. Πάλεμα που δεν παραιτείται από τη γεμάτη ακμή, σιδερένια βούλησή του. Μια πορεία ευθεία, που υποψιάζει τους δύσπιστους, κι όσους εξ ιδίων κρίνουν, που επισύρει την μήνι όσων ου γαρ οίδασι τι ποιούσιν και που εν τέλει τυφλωμένο από μία πλάνη αυτοκαταστροφική, μένουν στο σκοτεινό πλατωνικό σπήλαιο και επιτίθενται με τη σκληρότητα του αλάθητου –τι οξύμωρο– στους απελεύθερους δεσμώτες.

Κι όμως, το μόνο που αρκούσε ήταν μια προς τα πάνω θέαση, ως επιβεβαίωση της ετυμολογίας της λέξης άνθρωπος, μια στιγμιαία έκλαμψη συνειδητότητας, που θα ανάγκαζε το βλέμμα από το υγρό–λασπώδες έδαφος μιας ψευδούς ευτυχίας να σηκωθεί προς τον κόσμο των Ιδεών.

 

 

Ο GIORDANO BRUNO ΣΤΗΝ ΠΥΡΑ

 

Δεν ακουγόταν πια η φωνή του

μονάχα τα ξύλα που σπίθιζαν

κι οι φλόγες που μανιάζαν

Η στάχτη απ’ τα ρουθούνια του

τρύπωνε εντός του

καπνός κι ακτίνα

η τρομερή ματιά του.

Την άλλη μέρα

θα σκουπίσουν

ό,τι απέμεινε από κείνον

θα σφύζει πάλι η πλατεία

από φωνές και μουσικές

από άνθη και καρπούς

ο κόσμος θα’ χει βρει

ξανά τα όριά του

χωρίς αμέτρητους πλανήτες

και σύμπαντα και γαλαξίες

όλα και πάλι θα πορεύονται

σαν πρώτα σιωπηλά

σαν πρώτα μετρημένα

 

κανείς δε θα οσφραίνεται

τα χέρια των αγγέλων

όταν αόρατα και συνεπή

θα συνεχίσουν

να φέρνουν τα κρίνα

για να γεννιούνται αδιάκοπα

τα τέκνα του Ήλιου

που θα μεθούν απ’ τη Σοφία

θα φλέγονται απ’ τη Γνώση

και θα πεθαίνουν

σε πυρές

σε σχεδίες

σ’ ένα κομμάτι ξύλο

που πλέει τον πόντο

θαλασσοπόροι

που δεν κατάλαβε κανείς

πόσο απέραντος

πόσο ακριβής

είναι ο χάρτης

της ευτυχίας τους.

(σελ.37)

 

 

 

 

 

 

___________________-

Το κείμενο διαβάστηκε στην παρουσίαση της Άννας Γρίβα στο πλαίσιο της Συνάντησης Λογοτεχνών στην Πάτρα, 19-20 Δεκεμβρίου 2025.

Η Νικολέττα Κατσιδήμα- Λάγιου είναι φιλόλογος και ποιήτρια.